ქართული ღვინო
საქართველო დიდი ხანია სარგებლობს ღვინის სამშობლოს სტატუსით. აქ აღმოაჩინეს მევენახეობისა და მეღვინეობის მსოფლიოში უძველესი ადგილები. ღვინის ისტორია ნეოლითის პერიოდში დაიწყო, რასაც არქეოლოგიური მტკიცებულებები ადასტურებს. რამდენიმე ათეული წლის წინ, არქეოლოგებმა ძვ. წ. VI ათასწლეულის რამდენიმე ყურძნის კურკა აღმოაჩინეს დანგრეული გორას დასახლების ნანგრევებში, ქვემო ქართლის ქალაქ მარნეულის მახლობლად, ხეობაში, თბილისის სამხრეთით, ქვემო ქართლში, ქალაქ მარნეულთან ახლოს, რომლის მორფოლოგიური და ამპელოგრაფიული მახასიათებლები იდენტური იყო Vitis Vinifera Sativa-ს ჯიშისა.
გადაჭრილი გორას დასახლების განახლებულმა გათხრებმა ნეოლითის პერიოდის ყურძნის სხვა კურკებიც გამოავლინა. დასახლების ნანგრევებში ღვინის ნარჩენების აღმოჩენის გარდა, არქეოლოგებმა იქ ნაპოვნი თიხის ჭურჭლის რამდენიმე ფრაგმენტი შეისწავლეს. თიხის ჭურჭლის ქიმიურმა ანალიზმა ღვინის მჟავას კალციუმის მარილების დეპოზიტები გამოავლინა. ღვინის მჟავას ასეთი დეპოზიტები ამ თიხის ჭურჭლის შიდა ზედაპირზე მხოლოდ ღვინის ან ყურძნის წვენის არსებობის შედეგი შეიძლება იყოს. ამ აღმოჩენამ დაადასტურა, რომ ადამიანსა და ვაზს შორის ურთიერთობა ძვ. წ. VI ათასწლეულში დაიწყო და მოიცავდა არა მხოლოდ პირველ კულტურულ ვაზს, არამედ საქართველოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილ ღვინის პირველ ნაშთებსაც.
ქართული მეღვინეობა ცნობილია თავისი უნიკალური მეთოდებით. ქვევრში ღვინის დაყენების ტრადიცია მთავარი ნიშანია, რომელიც ქართულ ღვინოს მსოფლიოში არსებული ყველა სხვა ღვინისგან განასხვავებს. საქართველოში ქვევრში ღვინის დასაყენებლად მრავალი განსხვავებული ტექნოლოგია არსებობს, რომლებიც განსხვავდება აღმოსავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით კახეთსა და დასავლეთ საქართველოში, სადაც ქვევრში ღვინის დაყენების წესები და მეთოდები ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავდება. კახური ქარვისფერი ღვინის დასამზადებლად, კურკები 6 თვის განმავლობაში დუღილში რჩება ჭაჭასთან და ღეროებთან შეხებაში;
თუმცა, ღვინის დაყენების პროცესი განსხვავებულია ქართლში, იმერეთში, რაჭა-ლეჩხუმში, გურიაში, სამეგრელოსა და საქართველოს სხვა რეგიონებში. ამ რეგიონებში თეთრი ყურძნის ჯიშები 5-6 თვის განმავლობაში არ ჩერდება ჭაჭასთან და ღეროებთან შეხებაში, რის გამოც ღვინოები სრულიად განსხვავებულია მთელი ქვეყნის მასშტაბით. 2013 წლის ნოემბერში ქვევრში ღვინის დაყენების უძველესი ქართული მეთოდი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შეიტანეს.
საქართველოში გვაქვს 30 დაცული ადგილწარმოშობის დასახელება. ატენური, ახაშენი, ქინძმარაული, გურჯაანი, ვაზისუბანი, თელიანი, კარდენახი, კახეთი, მანავი, მუკუზანი, ნაფარეული, სვირი, ტვიში, ტიბაარი, ყვარელი, წინანდალი, ხვანჭკარა, ტოქეთი, საფერავი, ხაშმი, ბოლნისი, სალხინო ოჯალეში, ახმეტა, წარაფი, ახოები, ზეგაანი, ოყურეშის, უსახელაური, ასურეთული შალა, ოკამი.
საქართველოს 6 ღვინის რეგიონი აქვს - კახეთი, ქართლი, იმერეთი, რაჭა, შავი ზღვის სანაპირო ზონა და მესხეთი. კახეთი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქართული ღვინის რეგიონია, რომელიც ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილს იკავებს. ქართლი კიდევ ერთი გამორჩეული მეღვინეობის რეგიონია საქართველოს ღვინის ქვეყნის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. იმერეთის ღვინის რეგიონი დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს და ის საქართველოს ღვინის ქვეყნის ერთ-ერთი უძველესი რეგიონია. რაჭა-ლეჩხუმი საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე პატარა ღვინის რეგიონია. თუმცა, აქაური ღვინოები მაღალი ხარისხის და ძალიან გამორჩეულია.
უმაღლესი მთიანი რეგიონი, მესხეთი, საქართველოს ღვინის ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს. აქ ვენახები ძირითადად ტერასებზეა გაშენებული, ზღვის დონიდან 900–1700 მეტრის სიმაღლეზე, მტკვრის ხეობებში. შავი ზღვის სანაპიროზე, სადაც ვენახები უფრო დაბალ სიმაღლეებზეა განლაგებული, იგი დაყოფილია აჭარის, აფხაზეთის, გურიისა და სამეგრელოს ღვინის რეგიონებად.
დღესდღეობით, საქართველოში ცხრა რეგიონში მეღვინეობისთვის დაახლოებით 530 სხვადასხვა ჯიშის ყურძენია დამტკიცებული. მათგან 425-ზე მეტი დღემდეა შემორჩენილი, დანარჩენზე კი მოთხოვნადია. ზოგიერთი ჯიში ფართოდ არის გავრცელებული, თუმცა, უმეტესობა ძალიან იშვიათად მოჰყავთ, ძირითადად ღვინის კოლექციებში ან ექსპერიმენტულ ვენახებში. ბოლო წლებში მევენახეები და მეღვინეები ძალიან აქტიურად არიან ჩართულნი ვაზისა და ღვინის უძველესი და იშვიათი ჯიშების მოყვანასა და სამრეწველო გადამუშავებაში.
